على اكبر قرشى بنابى
12
تفسير احسن الحديث (فارسى)
تدبير ، علم به احوال شىء تدبير شده است ) . خلقت آسمانها و زمين در شش روز ، و معناى روز در سورهء اعراف / 54 گذشت و نيز شش روز در اول سورهء فصلت شرح داده شد . يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فِيها وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ اين قسمت از آيه در رابطه با آنست كه : خدا به جزئيات احوال كائنات آگاه است ، چنان كه در بالا گفته شد : تدبير بدون علم به احوال موجودات امكان پذير نيست . آنچه در زمين فرو مىرود مانند آب باران ، تخمها كه كاشته مىشوند مردگان و امثال آن ، آنچه از آسمان نازل مىشود مانند بارانها ، برفها ، اشعه كيهانى ، ملائكه و غير آن . آنچه از زمين خارج مىشود نظير : نباتات و حيوانات و مانند آن ، آنچه به آسمان بالا مىرود مانند بخارها اعمال بندگان و نظير آن ، جملهء وَ هُوَ مَعَكُمْ . . . از احاطه بسيار كامل خدا نسبت به انسان حكايت مىكند . در الميزان فرموده : آمدن « اينما » كه مفيد مكان است بدان علت مىباشد كه مفارقت چيزى از چيزى در مكان واضحتر است و گرنه خدا در هر زمان و احوال با انسان است ، وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ نتيجه جملهء سابق و با آن تطابق عجيبى دارد . 5 - لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ به نظر مىآيد تكرار لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ . . . مقدمه است براى رجوع امور به خدا ، وقتى كه تدبير كائنات در دست اوست ، پس همهء كارهاى جهان خلقت به او راجع است و از اراده او نشئت مىگيرد و همه زير نظر اوست وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ تكوير / 29 ،